СОЛТҤСТІК ҚАЗАҚСТАН ЖАҒДАЙЫНДА ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ОТАНДЫҚ ЖӘНЕ ШЕТЕЛДІК БУДАНДАРЫН БАҒАЛАУ

Abstract

Қазақстан Республикасының аграрлық кешенінінің негізгі міндеттерінің бірі ауылшаруашылығы дақылдарынан алынатын азық-тҥліктің ҿнімділігін арттыру жҽне жақсарту, сонымен бірге олардың ҿндірісіне шығынды тҿмендету болып табылады. Қант қызылшасы - ҿнімділігі жоғары ҽлеуетке ие ҽлемдегі бірқатар ҿңірлеріндегі маңыздылығы жоғары ауыл шаруашылығы дақылы болып табылады. Қанттың шығымдылығы мен жинақталуы, ҽсіресе, топырақтық-ауа-райы жағдайы мен ҿсіру технологиясына байланысты. Еліміздегі халықтың қант тҧтыну кҿлемі жыл-жылға ҧлғайып келеді. Орта есеппен, қант нарығында жылына 500 мың тонна қант жҧмсалады. Оның ішінде, 245 мың тонна халықтың тҧтынуына жҧмсалса, 155 мың тонна шырын ҿндірісне жҧмсалады, ал кондитерлік ҿнім ҿндірісіне 100 мың тонна пайдаланылады. Сондықтан қант ҿндірісін дамыту ҥшін қанттылығы жоғары будандарды ҿндірісте ҿсіру ҧсынылады. Солтҥстік Қазақстан жағдайында Ақсу стандартымен негізгі шаруашылық-қҧнды белгілері бойынша салыстырыла отырып 10 будан алынды. 2021 жылы ҿнімділігі жағынан ең ҥздік кҿрсеткіштер 4 буданда анықталды: Ҽбілқайыр, Акация, Патриот, Ақсу. Бҧл ретте жаңа Ҽбілқайыр буданында ең жоғары ҿнімділік байқалды (606,2 ц/га,) орташа қанттылық 17,2% кҿрсетті жҽне қант жинау 104,3 ц/га қҧрады. Ең жоғары қанттылық Патриот буданында байқалды (18,2%), тамыржемістілердің ҿнімділігі 573,4 ц/га, қант жинау 104,4 ц/га. Сонымен қатар, Ақсу стандартында ҿнімділік 528,1 ц/га кҿрсетті, оның қант қҧрамы жҽне қант жинау сҽйкесінше 16,9%, 89,3 ц/га қҧрады. Қант жинау бойынша ҿнімділігі жағынан ең жоғары кҿрсеткіш Памяти Абугалиева буданында тіркелді. Басқа будантермен салыстырғанда Шекер буданында 17,1% аса жоғары қанттылық байқалды. Бҧл мақалада қант қызылшасының отандық жҽне шетелдің будандарының негізгі шаруашылық-қҧнды белгілері бойынша ҿнімділігі жоғары будандарды бағалау бойынша зерттеу нҽтижелері келтірілген.