ҚАРАҢҒЫ МАТЕРИЯ
| dc.contributor.author | Бисенгалиева, А. М. | |
| dc.contributor.author | Ермуханова, Н. Б. | |
| dc.date.accessioned | 2025-07-23T05:22:00Z | |
| dc.date.available | 2025-07-23T05:22:00Z | |
| dc.date.issued | 2022-04-12 | |
| dc.description | Бисенгалиева, А. М. Қараңғы материя / А. М. Бисенгалиева, Н. Б. Ермуханова. - Текст : непосредственный // Ғылым және білім: Қазіргі көзқарас жағдайындағы ғылым мен білімді дамытудың өзекті мәселелері: ХХІІ халықаралық ғылыми-практ. конф. материалдары (12 сәуір 2022 ж.) = Наука и образование: Актуальные вопросы развития науки и образования в условиях современных вызовов: мат. ХХІІ междунар. науч.-практ. конф. (12 апреля 2022 г.) = Science and education: topical issues of the development of sciense and education in the context of modern challenges: mat. of the XXII International Scientific and Practical Conf. (12 aptil 2022). - Орал: Жәңгір хан атындағы БҚАТУ. - 2022. - № 2 (67) : қосымша № 2. - Б. 85-92 (Орал). | ru |
| dc.description.abstract | Мақалада элементар бӛлшектер физикасы және астрофизикада қараңғы материя жарқырайды және ол электромагниттік және гравитациялық тҥрде басқа заттармен, сәулемен әсерлесуін зерттелінеді. Қараңғы материяны немесе «барионды зат» деген терминді қолданамыз. Оны лептондар, электрондар және кварктар, протондар мен нейтрондардың қҧрылымдық блоктары деп аталатын атомдық бӛлшектерге бӛлуге болады. Бҧл жҧлдыздың жарқырауы туралы ойлағанымыздай міндетті тҥрде жарқырай бермейді. Ғаламның ҥлкен жарылыстың 13,6 миллиард жылдан астам дәлелденіп келеді. Осы жарылыста материя, уақыт және кеңістіктің пайда болуын, кейіннен галактика мен жҧлдыз жҥйелеріне айналуы, яғни Қҧс Жолы, Кҥн жҥйесі және тағы басқалары. Біз тек қараңғы материя жарқыраған (бариондармен) гравитациялық тҥрде әрекеттесетінін және бариондардың тығыздығынан бірнеше есе жоғары космологиялық тығыздығы бар суық орта екенін білеміз. Осындай қарапайым қасиеттерге байланысты қараңғы материя Ғалам шардың гравитациялық потенциалының дамуына тікелей әсер етеді. Қараңғы материяның басқада әлемдегі сәулеленудің анизотропиясы мен поляризациясы, жеңіл элементтердің таралуын, алыс квазарлардың спектрінде заттың сіңу сызықтарының таралыуна тоқталуға болады. Космологиялық зерттеулердегі экспериментті алмастыратын сандық модельдеу маңызды рӛл атқарады Гравитациялық тҧрақсыздықтың ең негізгі қасиеті радиодиапазоннан рентген диапазонына дейінгі бақылау мәліметтері бойынша қараңғы материяның заттың мӛлшерін, кҥйін және таралуын зерттеуге мҥмкіндік берді. | ru |
| dc.identifier.issn | 2305-9397 | |
| dc.identifier.uri | http://hdl.handle.net/123456789/3794 | |
| dc.language.iso | other | ru |
| dc.publisher | Жәңгір хан атындағы БҚАТУ | ru |
| dc.subject | қараңғы материя | ru |
| dc.subject | қараңғы энергия | ru |
| dc.subject | вакуум | ru |
| dc.subject | элементарлы бөлшектер | ru |
| dc.subject | материя | ru |
| dc.subject | барионды зат | ru |
| dc.subject | гравитация | ru |
| dc.subject | радиация | ru |
| dc.subject | инфрақызыл сәуле | ru |
| dc.subject | ғылыми журнал | ru |
| dc.subject | бқату | ru |
| dc.title | ҚАРАҢҒЫ МАТЕРИЯ | ru |
| dc.title.alternative | DARK MATTER | ru |
| dc.type | Article | ru |