ІРІ ҚАРА МАЛДЫҢ BOLA-DRB3.2 ГЕНЕТИКАЛЫҚ МАРКЕРІ БОЙЫНША ГЕНОТИПТЕУ - Канатбаев, С. Г.; Петропавловский, М. В.; Кадыркулова, М. М.; Кужебаева, У. Ж.; Тажбаева, Д. Т.; Мартынов, Н. А. (Жәңгір хан атындағы БҚАТУ, 2025)
BoLA-DRB3 гені – ірі қара малдың иммундық жауабын ұйымдастыруда маңызды рөл атқаратын, жоғары полиморфты басты гистосәйкестік кешеніне (БГК) кіретін ген. Осы ерекшелігіне байланысты бұл ген лейкоз вирусын (BLV) қоса алғанда, әртүрлі ауруларға генетикалық төзімділікті зерттеуде кандидаттық ген ретінде қарастырылады және популяциялық-генетикалық талдауда қолданылады. BoLA-DRB3 генінің полиморфизмі малдың әртүрлі ауруларға, соның ішінде BLV инфекциясының клиникалық түрі – персистентті лимфоцитозға (PL) сезімталдығын немесе төзімділігін анықтауы мүмкін. Осы зерттеуде BoLA-DRB3 генінің Қазақстандағы жергілікті ірі қара мал тұқымдарындағы генетикалық өзгергіштігі зерттелді. Аллельдерді анықтау үшін RsaI, BstYI және HaeIII рестриктазаларымен ПТР-ПДРФ әдісі қолданылды. Аллельдік жиіліктер мен ауытқулар есептелді. Идентификацияланған 54 аллельді талдау олардың тұқымдар арасында әртүрлі таралуын көрсетті, бұл зерттелген популяциялардың генетикалық әртүрлілігін дәлелдейді. BoLA-DRB3 генінің жоғары полиморфизмі, ауруларға төзімділікпен байланысты аллельдердің болуы, сондай-ақ оның өнімділік белгілерімен байланысы бұл генді малды инфекциялық ауруларға төзімділігін арттыруға бағытталған селекциялық бағдарламалар үшін перспективті нысанға айналдырады. BoLA-DRB3.2 локусын талдауда қолданылатын ПТР-ПДРФ әдісі генетикалық өзгергіштікті тиімді анықтауға, гетерозиготты және гомозиготты аллельдерді ажыратуға мүмкіндік береді, бұл оны ірі қара малдың генетикалық және эволюциялық зерттеулерінде құнды құралға айналдырады.
GENOTYPING OF CATTLE INDIVIDUALS BY THE GENETIC MARKER BOLA-DRB3.2
Ірі қара малдың bola-drb3.2 генетикалық маркері бойынша генотиптеу / С. Г. Канатбаев, М. В. Петропавловский, М. М. Кадыркулова, У. Ж. Кужебаева, Д. Т. Тажбаева, Н. А. Мартынов. - Текст : непосредственный // "Ғылым, зерттеулер, білім: даму тенденциялары" атты XXV халықаралық ғылыми-практ. конф. жинағы = Сollected papers XXV International scientific and practical conference "Science, research, education: development trends"= «Наука, исследования, образование: тенденции развития»: cб. XXV междунар. науч.-практ. конф. - Орал: Жәңгір хан атындағы БҚАТУ. - 2025. - Б. 12-18 (Орал).
Keywords: лейкоз вирусы; ірі қара мал; генотиптеу; генетикалық маркер; шектеу; қр; БҚАТУ