ҚЫЗЫЛ ИЕК ҰЛПАСЫНЫҢ ҰЙЫМДАСУ ҚҰРЫЛЫМЫНА ХЛОРЛЫ КАДМИЙДІҢ ӘСЕРІ - Тұңғышбаева, З. Б; Қожахметова, А. Ж.; Құлжанова, Д. К. (Жәңгір хан атындағы БҚАТУ, 2022)
Бҧл мақалада қоршаған ортаның ластануы ағзаға әсер кӛрсетіп, патологиялық қҧбылыстар дамытатыны туралы мәліметтер қарастырылған. Дҥние жҥзі бойынша, қошаған ортаға тараған химиялық заттар саны артып, адамзатқа әсер кӛрсетіп, қауіпті мәселе туындатып отыр. Яғни, жер, су мен тағам ӛнімдерінің ауыр металдар және әртҥрлі токсиндік қосындыларымен ластануы ерекше мәселеге айналды [1, 2, 3, 4]. Соған байланысты, қазіргі кезде ауыр металдардың ағзаға әсер кӛрсету мҥмкіншілігін бақылау және бағалау ӛте қажетті ӛзекті мәселе, себебі ереже бойынша, олардан табиғи жолмен тазарудың механизмі жоқ және миграция кезінде ағзаға енген ауыр металдар мӛлшерін немесе сақталу тҥрін ғана ӛзгертеді. Ал, ауыр металдар ішіндегі ең қауіптілеріне кадмий де жатады. Ас қалдықтары ауыз қуысында ферменттердің әсерінен тез ыдырайды, бірақ кейбіреулері ҧзақ сақталады және қызыл иек ҧлпаларын тітіркендіріп, қабыну процесін дамытады [8, б. 218; 9, б. 238]. Жҧмыстың мақсаты, хлорлы кадмийдің әртҥрлі концентрациясымен созылмалы интоксикация жҥргізген жағдайдағы қызыл иек эпителийінің ҧйымдасу қҧрылымындағы ӛзгерістерді анықтау. Жҧмыстың ғылыми маңыздылығы хлорлы кадмидің әртҥрлі дозасымен қызыл иекке созылмалы әсер кӛрсету кезінде ҧлпаларда дамитын ӛзгерістердің нәтижесін білу. Жҧмыстың жаңалығы хлорлы кадмидің әртҥрлі дозасымен созылмалы әсер кӛрсету кезіндегі бҧрын белгілі болмаған қызыл иек эпителийлерінің ҧйымдасу қҧрылымындағы қҧбылысты және салыстырмалы тҥрдегі айырмашылықтарын анықтау. Қызыл иек эпителийінің ҥлгілерін электрондық микроскоппен зерттеу ҥшін, алдын-ала материалдарды жарық сәулелі микроскоптармен зерттеп, ҧлпалардың қажетті бӛліктері анықталды. Жануарларды хлорлы кадмийдің 1,5 мг/кг және 3,0 мг/кг дозаларымен созылмалы уландырғаннан кейін зерттеу, қызыл иек микроауданындағы барлық ҧлпалар қҧрылымындағы бҧзылыстарды дәлелдейтін, жҥйелік сипаты бар маңызды ауытқулар анықталды. ЖАК - 33% және 59% сәйкестікпен артқан, олар қызыл иектің шырышты қабығының әртҥрлі бӛліктерінде орналасқан және мӛлшері бойынша айырмашылықтары бар. Десмосомалық байланыстар кеміген. Ал, бақылау тобындағы жануарлар қызыл иегінің шырышты қабығында орналасқан жасушалардың кӛлемдік тығыздығы 94,2% қҧрған және эпителиоциттер бір-біріне тығыз орналасқан. Алынған мәлiметтеp жасушалык биологияға, цитология мен гистологияға, патологиялық анатомияға елеулi ҥлес коса алады.
THE EFFECT OF CADMIUM CHLORIDE ON THE STRUCTURAL ORGANIZATION OF GUM TISSUE
Тұңғышбаева, З. Б. Қызыл иек ұлпасының ұйымдасу құрылымына хлорлы кадмийдің әсері / З. Б. Тұңғышбаева, А. Ж. Қожахметова, Д. К. Құлжанова. - Текст : непосредственный // Ғылым және білім: Қазіргі көзқарас жағдайындағы ғылым мен білімді дамытудың өзекті мәселелері: ХХІІ халықаралық ғылыми-практ. конф. материалдары (12 сәуір 2022 ж.) = Наука и образование: Актуальные вопросы развития науки и образования в условиях современных вызовов: мат. ХХІІ междунар. науч.-практ. конф. (12 апреля 2022 г.) = Science and education: topical issues of the development of sciense and education in the context of modern challenges: mat. of the XXII International Scientific and Practical Conf. (12 aptil 2022). - Орал: Жәңгір хан атындағы БҚАТУ. - 2022. - № 2 (67) : қосымша № 1. - Б. 243-252
Keywords: қызыл иек; эпителиоциттер; хлорлы кадмий; жасуша арлық кеңістік; десмосома; бқату; ғылыми журнал