ҚЫЗЫЛ ИЕК ҰЛПАСЫНЫҢ ҰЙЫМДАСУ ҚҰРЫЛЫМЫНА ХЛОРЛЫ КАДМИЙДІҢ ӘСЕРІ

Abstract

Бҧл мақалада қоршаған ортаның ластануы ағзаға әсер кӛрсетіп, патологиялық қҧбылыстар дамытатыны туралы мәліметтер қарастырылған. Дҥние жҥзі бойынша, қошаған ортаға тараған химиялық заттар саны артып, адамзатқа әсер кӛрсетіп, қауіпті мәселе туындатып отыр. Яғни, жер, су мен тағам ӛнімдерінің ауыр металдар және әртҥрлі токсиндік қосындыларымен ластануы ерекше мәселеге айналды [1, 2, 3, 4]. Соған байланысты, қазіргі кезде ауыр металдардың ағзаға әсер кӛрсету мҥмкіншілігін бақылау және бағалау ӛте қажетті ӛзекті мәселе, себебі ереже бойынша, олардан табиғи жолмен тазарудың механизмі жоқ және миграция кезінде ағзаға енген ауыр металдар мӛлшерін немесе сақталу тҥрін ғана ӛзгертеді. Ал, ауыр металдар ішіндегі ең қауіптілеріне кадмий де жатады. Ас қалдықтары ауыз қуысында ферменттердің әсерінен тез ыдырайды, бірақ кейбіреулері ҧзақ сақталады және қызыл иек ҧлпаларын тітіркендіріп, қабыну процесін дамытады [8, б. 218; 9, б. 238]. Жҧмыстың мақсаты, хлорлы кадмийдің әртҥрлі концентрациясымен созылмалы интоксикация жҥргізген жағдайдағы қызыл иек эпителийінің ҧйымдасу қҧрылымындағы ӛзгерістерді анықтау. Жҧмыстың ғылыми маңыздылығы хлорлы кадмидің әртҥрлі дозасымен қызыл иекке созылмалы әсер кӛрсету кезінде ҧлпаларда дамитын ӛзгерістердің нәтижесін білу. Жҧмыстың жаңалығы хлорлы кадмидің әртҥрлі дозасымен созылмалы әсер кӛрсету кезіндегі бҧрын белгілі болмаған қызыл иек эпителийлерінің ҧйымдасу қҧрылымындағы қҧбылысты және салыстырмалы тҥрдегі айырмашылықтарын анықтау. Қызыл иек эпителийінің ҥлгілерін электрондық микроскоппен зерттеу ҥшін, алдын-ала материалдарды жарық сәулелі микроскоптармен зерттеп, ҧлпалардың қажетті бӛліктері анықталды. Жануарларды хлорлы кадмийдің 1,5 мг/кг және 3,0 мг/кг дозаларымен созылмалы уландырғаннан кейін зерттеу, қызыл иек микроауданындағы барлық ҧлпалар қҧрылымындағы бҧзылыстарды дәлелдейтін, жҥйелік сипаты бар маңызды ауытқулар анықталды. ЖАК - 33% және 59% сәйкестікпен артқан, олар қызыл иектің шырышты қабығының әртҥрлі бӛліктерінде орналасқан және мӛлшері бойынша айырмашылықтары бар. Десмосомалық байланыстар кеміген. Ал, бақылау тобындағы жануарлар қызыл иегінің шырышты қабығында орналасқан жасушалардың кӛлемдік тығыздығы 94,2% қҧрған және эпителиоциттер бір-біріне тығыз орналасқан. Алынған мәлiметтеp жасушалык биологияға, цитология мен гистологияға, патологиялық анатомияға елеулi ҥлес коса алады.